Ψαρομέντα (Houttuynia cordata). Ανθη και φύλλσ.

Ψαρομέντα - Houttuynia cordata

Η Houttuynia cordata, επίσης γνωστή ως ψαρομέντα, φύλλο ψαριού, φυτό ουράνιου τόξου, φυτό χαμαιλέοντας, φύλλο καρδιάς, ψαροβότανο ή κινεζική ουρά σαύρας, είναι ένα από τα δύο είδη του γένους Houttuynia (το άλλο είναι το H. emeiensis). Είναι ένα ανθοφόρο πολυετές φυτό, της οικογένειας Saururaceae (Ουρά Σαύρας), ενδημικό στη Νοτιοανατολική Ασία. Αναπτύσσεται σε υγρές, σκιερές τοποθεσίες.
  
Η Houttuynia cordata είναι ένα ριζωματώδες ποώδες πολυετές φυτό που μπορεί να φτάσει σε ύψος 0,6–1 m, και να εκτείνεται έως και 1 m. Εξαπλώνεται επ' αόριστον και συχνά έντονα με ριζώματα.Το εγγύς μέρος του στελέχους σέρνεται και παράγει τυχαίες ρίζες, ενώ το άπω μέρος του στελέχους αναπτύσσεται κάθετα.

Οι μίσχοι είναι πράσινοι ή μερικές φορές μωβ-κόκκινοι και είτε λείοι είτε χνουδωτοί στους κόμβους. Τα κάτω μέρη των μίσχων των φύλλων σχηματίζουν ένα περίβλημα γύρω από τον μίσχο.

Τα φυτά του είδους διαθέτουν εναλλασσόμενα ωοειδή έως καρδιοειδή σκούρα μπλε-πράσινα φύλλα (μήκους 4–9 cm και πλάτους 3–8 cm) με κόκκινες άκρες. Το φύλλωμα είναι αρωματικό όταν είναι μωλωπισμένο.

Τα άνθη του είναι πρασινωπό-κίτρινα και σχηματίζουν ένα ακραίο στάχυ μήκους 2–3 cm με τέσσερα έως έξι μεγάλα πεταλοειδή λευκά βασικά βράκτια. Συνήθως ανθίζει το καλοκαίρι. Οι στήμονες συνήθως εκφυλίζονται και οι καρποί είναι απομικτικοί, δηλαδή αναπτύσσουν σπόρους χωρίς να γονιμοποιηθούν. Το είδος είναι ερμαφρόδιτο (έχει αρσενικά και θηλυκά όργανα).

Είναι ενδημικό στο Νεπάλ, την Ταϊβάν, τη Μιανμάρ, το Μπουτάν, την Ινδία, την Ινδονησία, την Ιαπωνία, την Κίνα, την Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ και την Κορέα.

Θεωρείται χωροκατακτητικό φυτό λόγω της ικανότητάς του να αναγεννά ριζώματα από οποιοδήποτε τμήμα του φυλλώματός του.

Μπορεί να αναπτυχθεί σε πλήρη σκιά (βαθιά δάση) ή ημισκιερά (ελαφρύ δάση). Προτιμά υγρό ή βρεγμένο έδαφος και μπορεί να αναπτυχθεί σε νερό.

Καλλιεργείται κυρίως ως εδαφοκάλυψη σε υγρές έως υγρές περιοχές, συμπεριλαμβανομένων των υδάτινων παρυφών.

Το όνομα του γένους τιμά τον Martin (ή Maarten) Houttuyn (1720-1794), Ολλανδό φυσιοδίφη και γιατρό. Το επίθετο του είδους (cordata) σημαίνει σχήμα καρδιάς για τα φύλλα.

Η Houttuynia cordata είναι βρώσιμη στην Νοτιοανατολική Ασία και την Απω ανατολή.

Καλλιεργείται συνήθως ως φυλλώδες λαχανικό και χρησιμοποιείται ως φρέσκια φυτική γαρνιτούρα. Το φύλλο έχει μια ασυνήθιστη γεύση από το πτητικό έλαιο δεκανοϋλ ακεταλδεΰδης (3-οξοδωδεκανάλη), μια γεύση που συχνά περιγράφεται ως "ψαρένια", κερδίζοντας το παρατσούκλι "ψαρομέντα".

Νεαροί βλαστοί και τρυφερά φύλλα τρώγονται ωμά ή μαγειρεμένα ως βότανο. Η ρίζα μαγειρεμένη.

Τα φύλλα και οι νεαροί βλαστοί συλλέγονται την άνοιξη όταν έχουν μήκος περίπου 8 εκατοστά. Έντονα αρωματικό σύμφωνα με μια αναφορά, ενώ άλλοι λένε ότι είναι μάλλον δύσοσμο και κάπως σαν σάπιο ψάρι. Η εμπειρία μας είναι ότι τα φύλλα έχουν μια υπέροχη μυρωδιά πορτοκαλιού και δημιουργούν μια θαυμάσια γεύση στις σαλάτες. Μια αναφορά αναφέρει ότι υπάρχουν δύο ξεχωριστοί χημειότυποι αυτού του είδους. Τα φυτά από την Ιαπωνία έχουν άρωμα πορτοκαλιού, ενώ αυτά από την Κίνα έχουν μια μυρωδιά που μοιάζει με φύλλα κόλιανδρου (Coriandrum sativum). Σε μερικούς ανθρώπους φαίνεται να αρέσει πολύ αυτό το φύλλο, σε άλλους αδιαφορεί ή δεν αρέσει καθόλου. Επίσης, ποικίλλει αρκετά ανάλογα με την εποχή του χρόνου. Την άνοιξη και το καλοκαίρι έχει μια πολύ αποδεκτή γεύση, αλλά μέχρι το φθινόπωρο έχει εισχωρήσει μια ξεχωριστή πικράδα.

Στη βορειοανατολική Ινδία, τα φύλλα χρησιμοποιούνται συνήθως σε σαλάτες, σάλτσες ή μαγειρεμένα με άλλα λαχανικά και ως γαρνιτούρα σε συνοδευτικά πιάτα. Οι τρυφερές ρίζες μπορούν επίσης να αλεστούν σε τσάτνεϊ μαζί με αποξηραμένο κρέας ή ψάρι, τσίλι και ταμάρινδο. Χρησιμοποιείται ωμό ως σαλάτα και μαγειρεμένο μαζί με ψάρι ως κάρυ ψαριού. Στην Ιαπωνία και την Κορέα, τα αποξηραμένα φύλλα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως τσάι βοτάνων.

Το βρώσιμο ρίζωμα του Houttuynia cordata  με μια φρέσκια, πικάντικη, πιπεράτη γεύση που χρησιμοποιείται στη νοτιοδυτική κινεζική κουζίνα.

Στη βιετναμέζικη κουζίνα, το φυτό  χρησιμοποιείται με ψητό κρέας και σαλάτες με νουντλς. Η μέντα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως γαρνιτούρα σε διάφορα βιετναμέζικα πιάτα, όπως το  σοταρισμένο μοσχάρι με σαλάτα ψαρομέντας.

Το Houttuynia cordata χρησιμοποιήθηκε στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική, συμπεριλαμβανομένων και Κινέζων επιστημόνων σε μια προσπάθεια αντιμετώπισης του SARS και διαφόρων άλλων διαταραχών, αν και δεν υπάρχει κλινική έρευνα υψηλής ποιότητας που να επιβεβαιώνει ότι τέτοιες χρήσεις είναι ασφαλείς ή αποτελεσματικές, από το 2018. Όταν χορηγείται μέσω ένεσης, το H. cordata μπορεί να προκαλέσει σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις. Τα εκχυλίσματα αυτού του φυτού αποτελούν σημαντικό συστατικό στα κορεατικά προϊόντα περιποίησης δέρματος.

Ολόκληρο το φυτό είναι αντιβακτηριακό, αντιφλεγμονώδες, αντιμικροβιακό, αντιφλογιστικό, αντιιικό, αποτοξινωτικό, διουρητικό, εμμηναγωγό, αντιπυρετικό, υπογλυκαιμικό, καθαρτικό και οφθαλμικό. Το αφέψημα χρησιμοποιείται εσωτερικά για τη θεραπεία πολλών παθήσεων, όπως ο καρκίνος, ο βήχας, η δυσεντερία, η εντερίτιδα και ο πυρετός. Η χρήση του λέγεται ότι ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα. Εξωτερικά, χρησιμοποιείται στη θεραπεία δαγκωμάτων φιδιών και δερματικών διαταραχών. Τα φύλλα και οι μίσχοι συλλέγονται κατά την καλλιεργητική περίοδο και χρησιμοποιούνται φρέσκα σε αφεψήματα. Ο χυμός των φύλλων είναι αντίδοτο και στυπτικό. Το εκχύλισμα ρίζας είναι διουρητικό. Λέγεται επίσης ότι η ρίζα χρησιμοποιείται σε φαρμακευτικά σκευάσματα για ορισμένες ασθένειες των γυναικών. Τα ριζώματα παράγουν μια στερόλη, που μοιάζει με σιτοστερόλη, η οποία διεγείρει την έκκριση αντιβιοτικών ουσιών από έναν Gram-θετικό βάκιλο που σχηματίζει σπορία. Μια δραστική ουσία, αποτελεσματική στη θεραπεία των ελκών στομάχου, έχει εξαχθεί από το φυτό.

Πηγή:
https://en.wikipedia.org/wiki/Houttuynia_cordata
https://plantfinder.mobot.org/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a638
https://pfaf.org/user/plant.aspx?latinname=Houttuynia+cordata
https://www.eppo.int/ACTIVITIES/plant_quarantine/alert_list_plants/
houttuynia_cordata