Δέντρο ποντικοπαγίδα (Uncarina grandidieri). Ανθη και καρποί.

Δέντρο ποντικοπαγίδα - Uncarina grandidieri

Το Uncarina είναι ένα γένος ημι-χυμώδους ανθοφόρων φυτών της οικογένειας Pedaliaceae (η οικογένεια του σουσαμιού) που βρίσκεται στη Μαδαγασκάρη. Η Uncarina grandidieri, επίσης γνωστή ως φυτό ποντικοπαγίδα, δέντρο ποντικοπαγίδα, παχύφυτο σουσάμι, farehitra ή farehitsy, είναι ένα είδος ημι-παχύφυτων, ανθοφόρων φυτών που σχηματίζουν καυδέκιο, ενδημικό στη Νότια Μαδαγασκάρη.

Το όνομα για το γένος Uncarina προέρχεται από τη λατινική λέξη «uncus» που σημαίνει «αγκίστρι» ή «κράχτη» σε σχέση με τους αγκιστρωμένους ακανθώδεις καρπούς. Το επίθετο του είδους  ( grandidieri)  δόθηκε από τον Otto Stapf (1857-1933), έναν βοτανολόγο και ταξινομητή γεννημένο στην Αυστρία, προς τιμήν του Alfred Grandidier (1836–1921), ενός Γάλλου φυσιοδίφη και εξερευνητή στη Μαδαγασκάρη. Από καιρό ονομάζαμε αυτό το φυτό Χυμώδες Σουσάμι αφού ανήκει  σε αυτήν την οικογένεια, αλλά ο καρπός είναι επίσης υπεύθυνος για την εναλλακτική κοινή ονομασία δέντρο Ποντικοπαγίδα.

Λόγω της απώλειας οικοτόπων και της συλλογής φυτών, αυτό το φυτό έχει γίνει σπάνιο και το 2013 περιήλθε στην προστασία του Παραρτήματος II της Σύμβασης για το Διεθνές Εμπόριο Απειλούμενων Ειδών Άγριας Πανίδας και Χλωρίδας (CITES).

Το Uncarina grandidieri είναι ένας πολύκλαδος θάμνος ή μικρό παχυκαουλώδες δέντρο που μπορεί τελικά να φτάσει σε ύψος 3-5 μέτρα και περίμετρο 80 cm. Τα στελέχη είναι εύρωστα και πυκνώνουν με την ηλικία.

Σε αντίθεση με άλλα είδη Uncarina, η Uncarina grandidieri έχει μικρότερα φύλλα. Τα φύλλα είναι μακριά, με τρεις έως πέντε λοβούς, περισσότερο ή λιγότερο κολλώδη τριχοειδή με λεπίδες μεταβλητού περιγράμματος, μήκους έως 12,5 cm και πλάτους 15 cm. Εκείνα στους ανθοφόρους βλαστούς είναι μικρότερα από τα άλλα. Τα φύλλα μοιάζουν με αυτά του φυτού βαμβακιού (γένος Gossypium) και είναι θολά και κολλάνε στην αφή, δίνοντας μια μυρωδιά μούχλας όταν τρίβονται. Τα φύλλα είναι φυλλοβόλα κατά τη χειμερινή περίοδο ανάπαυσης.

Το λουλούδι μοιάζει με μια μεγάλη πετούνια στη μορφή και είναι έντονο κίτρινο με σκούρο λαιμό, όπως η Θουμβέργια  "Black Eyed Susan Vine" (Thunbergia alata) και δίνει τη θέση του σε πράσινους καρπούς που καλύπτονται από απόκοσμα αγκάθια.  Σε συστάδες σε νεαρούς βλαστούς, τα άνθη έχουν κάλυκα με 5 σέπαλα και στεφάνη μήκους 6 cm με στενό σωλήνα και λοξή όψη 5 ευρέως διαδεδομένων, κάπως άνισων, μήκους περίπου 2,5 cm, στρογγυλεμένων, φωτεινών κίτρινων λοβών (πέταλα). Ο λαιμός του λουλουδιού είναι βαμμένος με μοβ-κόκκινο. Αυτοί είναι τέσσερις γόνιμοι στήμονες, ένας στοιχειώδης στήμονας (στείρος στήμονας) και ένα στυλ.

Η Uncarina grandidieri έχει έναν πολύ μοναδικό τρόπο γονιμοποίησης. Συνήθως, η γύρη παρέχεται στο ωάριο με σωλήνες γύρης που αναπτύσσονται από τον γυρεόκοκκο, ενώ αυτό το φυτό δεν αποβάλλει γύρη από τους ανθήρες του. Αντίθετα, απαιτείται ένα γυρεοφάγο σκαθάρι να εισέλθει στον ανθικό σωλήνα και να δαγκώσει στο στίγμα, προκαλώντας την απελευθέρωση μιας πάστας που περιέχει γύρη πάνω στο σκαθάρι. Καθώς το σκαθάρι μετακινείται από άνθος σε άνθος, η γύρη μεταφέρεται στο ωάριο ενός άλλου φυτού, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη του καρπού.

Οι καρποί είναι επίπεδοι, μυτεροί και  καλύπτονται με μικρά μυτερά προς τα μέσα αγκάθια τοποθετημένα σε μίσχους 18 mm. Κάθε ράχη έχει ένα μικροσκοπικό γάντζο στο άκρο. Καθώς ο καρπός στεγνώνει, ο λοβός σπόρου που απομένει γίνεται πραγματικός κίνδυνος. Αν και δεν αναπτύσσεται πάντα, μετά την ανθοφορία, ο καρπός που μπορεί να αναπτυχθεί είναι αρκετά ενδιαφέρον και αρχιτεκτονικά ελκυστικός, αλλά είναι επίσης καλύτερα να μείνει μόνος του, καθώς οι μικρές μυτερές ράβδοι που είναι τοποθετημένες σε μίσχους 8-10cm μπορούν να κολλήσουν οπουδήποτε. Μην αγγίζετε αυτό το φρούτο εκτός αν θέλετε να αφιερώσετε λίγο χρόνο προσπαθώντας να το αφαιρέσετε από τα δάχτυλά σας (χειρότερο από ένα κινέζικο παζλ με τα δάχτυλα!).

Αυτοί οι λοβοί των σπόρων λειτουργούν σαν μηχανικές παγίδες - οποιοδήποτε διερχόμενο ζώο, ρούχα ή δέρμα που τα ακουμπάει πιάνεται και πιάνεται σφιχτά από τα αγκάθια (εξ ου και η κοινή ονομασία, δέντρο ποντικοπαγίδα).

Όλα τα μέρη του φυτού είναι δηλητηριώδη εάν καταποθούν.

Πηγή:
https://en.wikipedia.org/wiki/Uncarina_grandidieri
https://www.llifle.com/Encyclopedia/TREES/Family/Pedaliaceae/
15877/Uncarina_grandidieri
https://www.smgrowers.com/products/plants/plantdisplay.asp?plant_id=2479
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/curt.12349